Pomnik Kazimierza Wielkiego Kowal

W centrum niewielkiego Kowala, na skwerze naprzeciwko kościoła św. Urszuli, stoi siedmiometrowy granitowy pomnik króla Kazimierza Wielkiego. To właśnie tutaj, w tym kujawskim miasteczku, 30 kwietnia 1310 roku przyszedł na świat jeden z najważniejszych polskich władców. Monument odsłonięto dokładnie 700 lat później, w 2010 roku, by upamiętnić to wydarzenie.

Pomnik ma szczególne znaczenie – to największy w Polsce monument wykonany z jednobryłowego granitu. Samą postać króla wyrzeźbił Tadeusz Biniewicz z Gostynina według projektu Artura Jeziorskiego, lokalnego artysty. Wokół postumentu biegnie murek z tabliczkami upamiętniającymi osoby i firmy, które zaangażowały się w powstanie dzieła.

Historia powstania pomnika króla w Kowalu

Droga do powstania monumentu trwała kilka lat. W 2007 roku Rada Miasta podjęła uchwałę o wzniesieniu pomnika, rok później powstało Stowarzyszenie Miasta Króla Kazimierza Wielkiego, a następnie Komitet Budowy Pomnika. Co ciekawe, cały projekt zrealizowano bez wykorzystania pieniędzy z miejskiego budżetu – pomnik powstał dzięki zaangażowaniu lokalnej społeczności, firm i darczyńców.

Fundament i cokół wykonano nieodpłatnie, beton ufundowały firmy z okolicy, stal zbrojeniową podarował prywatny sponsor. Nawet transport pomnika z pracowni w Gostyninie odbył się za darmo – pomogli żołnierze I Pomorskiej Brygady Logistycznej im. Kazimierza Wielkiego z Bydgoszczy oraz miejscowa straż pożarna.

Inauguracja obchodów 700-lecia urodzin króla miała miejsce w katedrze na Wawelu, w bezpośrednim sąsiedzie nagrobka Kazimierza Wielkiego. Wzięło w niej udział około 15% mieszkańców Kowala. Prezydent Lech Kaczyński objął uroczystości honorowym patronatem i obdarował miasto pozłacaną repliką insygniów królewskich.

Sejm RP przyjął uroczysta uchwałę potwierdzającą fakt narodzin Kazimierza Wielkiego w Kowalu – wcześniej nie było to powszechnie znane ani uznawane za pewnik historyczny.

Co zobaczyć przy pomniku Kazimierza Wielkiego

Monument znajduje się w Parku Miejskim im. Kazimierza Wielkiego, utworzonym na działce darowanej miastu przez parafię. Park urządzono ze środków unijnych w ramach programu „Odnowa i rozwój wsi” oraz z budżetu samorządu województwa.

Przy wejściu na skwer ustawiono tablice z fragmentem Kroniki Polski Jana Długosza poświęconym Kazimierzowi Wielkiemu. Można tam przeczytać słynną charakterystykę jego panowania – że „zastał Polskę glinianą, drewnianą i brudną, zostawił murowaną”.

Warto przejść się kilkadziesiąt metrów dalej do późnorenesansowego kościoła pw. św. Urszuli. To właśnie Kazimierz Wielki ufundował w XIV wieku pierwszy kościół parafialny w tym miejscu. Na ścianie prezbiterium wisi piękna XIX-wieczna płaskorzeźba przedstawiająca króla, otoczona tablicami z 1910 roku – to kolejne upamiętnienie urodzin monarchy.

Kazimierz Wielki – królewskie narodziny na Kujawach

30 kwietnia 1310 roku księżna Jadwiga, żona Władysława Łokietka, powiła syna podczas podróży z Kruszwicy do Krakowa. Jan Długosz tak opisał to wydarzenie w swoich Rocznikach: „w miasteczku Kowal, na ziemi kujawskiej (…) którego narodzenie i kolebkę osądziłem za godne osobnej wzmianki, aby ją przesłać potomnym czasom”.

Kazimierz Wielki panował w latach 1333-1370 i to właśnie on nadał Kowalowi przed 1370 rokiem prawa miejskie magdeburskie. Miasto miało dla niego szczególne znaczenie jako miejsce narodzin. W czasie jego panowania Kowal znajdował się w strefie przygranicznej, na szlaku wiodącym z Torunia do Lwowa i Wielkopolski.

Umieszczenie popiersia Kazimierza Wielkiego w kowalskim kościele w 1910 roku wywołało duże poruszenie w Warszawie i Petersburgu. Władze carskie przeprowadziły śledztwo, mając zastrzeżenia do treści napisów na tablicach – uznano je za „politycznie tendencyjne”.

Dla kogo jest ta atrakcja

Pomnik z otaczającym go parkiem to miejsce przede wszystkim dla miłośników historii i osób podróżujących Szlakiem Piastowskim – Kowal został włączony do tej turystycznej trasy. Rodziny z dziećmi mogą połączyć wizytę z krótką lekcją historii na świeżym powietrzu.

Nie jest to jednak atrakcja, przy której spędzi się pół dnia. Zwiedzanie parku i obejrzenie pomnika zajmie 15-20 minut, ewentualnie można przedłużyć wizytę o spacer do pobliskiego kościoła. To raczej punkt na trasie szerszej wycieczki po Kujawach niż samodzielny cel wyprawy.

Dla dzieci zainteresowanych historią Polski może być to ciekawe miejsce – siedmiometrowy granitowy monument robi wrażenie. Warto wcześniej opowiedzieć im o królu, który „zastał Polskę drewnianą, a zostawił murowaną”.

Informacje praktyczne – jak dotrzeć i ile czasu poświęcić

Dojazd: Kowal znajduje się w województwie kujawsko-pomorskim, w powiecie włocławskim. Z Włocławka jest około 30 km, z Torunia około 60 km. Pomnik stoi w centrum miasta, przy ulicy Kołłątaja, vis-à-vis kościoła pw. św. Urszuli. Nie powinno być problemu ze znalezieniem miejsca parkingowego w okolicy.

Godziny otwarcia i ceny: Park jest ogólnodostępny przez całą dobę, wstęp wolny. To przestrzeń publiczna, więc można odwiedzić ją o każdej porze.

Czas zwiedzania: 15-30 minut wystarczy na obejrzenie pomnika i przeczytanie tablic informacyjnych. Jeśli planuje się również wizytę w kościele św. Urszuli, warto dodać kolejne 20 minut.

Co jeszcze zobaczyć w okolicy: W Kowalu znajduje się także Pomnik Niepodległości (około 400 metrów od pomnika króla) oraz wspomniany już kościół pw. św. Urszuli z XIV wieku. Miasto leży na Szlaku Piastowskim, więc można połączyć wizytę z innymi miejscami związanymi z historią dynastii Piastów na Kujawach.

Najlepszy czas na wizytę: Od wiosny do jesieni park prezentuje się najlepiej. 30 kwietnia, w rocznicę urodzin króla, odbywają się czasem uroczystości rocznicowe – warto sprawdzić wcześniej w informacji miejskiej, czy coś jest planowane.